Da li je za građu Vašeg tela odgovorna genetika ili stil života? Koje to godine “lepe” a koje “tope” kliograme? Odgovore na ova i druga pitanja za Moj svet zdravlja potražio je profesor Nikola Lukić
Varijacije u telesnom obliku diktiraju razlike u veličini, obliku i odnosu između mišićne, masne i koštane komponente tela. Na neke dimenzije tela se ne može mnogo uticati kao što je na primer telesna visina koja je genetski determinisana sa 96% i koja se nakon završenog perioda rasta nalazi u fazi relativne ravnoteže.
Za razliku od nje telesna masa je genetski određena sa 60% i kao takva je jedna od najpromenljivijih antropometrijskih dimenzija i koja velikim delom utiče na oblik tela.
Razvoj telesne mase
Novorođenče u proseku teži oko 3 do 3,5kg. Nakon prvih šest meseci života telesna masa se udvostruči, a krajem prve godine I utrostruči u odnosu na vrednosti pri rođenju. Sledeća faza većeg prirasta telesne mase je pubertet kada može iznositi I do 10 kg godišnje. Nakon perioda puberteta porast telesne mase se usporava sve do doba zrelosti i u periodu od 25 do 40 godine možemo reći da ona relativno stagnira, odnosno svaki čovek godišnje u proseku dobija 0,5 kg telesne mase, dok istovremeno gubi od 600 do 700 gr mišićne mase. Shodno tome, naš bazalni metabolizam se smanjuje približno za 0,5 % svake godine. Od 40 godine starosti najčešće dolazi do godišnjeg prirasta telesne mase od 2 kg, koji se zaustavlja nakon 60 godine starosti kada atrofični procesi organizma preovladaju i započinje period slabljenja, a nakon 65 godine se ubrzava i taj pad u težini iznosi do 2 kg godišnje.
Faktori koji utiču na telesnu masu
Tokom različitih perioda života različiti faktori utiču na rast telesne mase koji mogu biti spoljašnji i unutrašnji. Najčešći i onaj na koji najviše možemo da utičemo ne samo kod odraslih, nego na žalost i sve više kod dece jeste nedovoljna fizička aktivnost i prekomerna ishrana.
Sedentarni način života današnjice, odnosno fizički neaktivan, kao i prekomerni unos ugljenih hidrata je doveo do toga da mnogi pojedinci imaju mnogo veći procenat masti, a manji mišića nego kada su bili mlađi.
Takođe, većina tih ljudi će imati znatno manju mišićnu masu, a veći procenat masne komponente nego da su živeli stotinama godina ranije kada su ljudi bili znatno aktivniji i obavljali svakodnevno fizičke poslove.
Sa tehnološkim napretkom društva potreba za fizičkim aktiviranjem čoveka je sve manja što ima za posledicu estetsku deformaciju tela, kao i povećanje broja bolesti kardiovaskularnog , koštanog i drugih sistema tela kao direktna posledica gojaznosti koju je napravio savremeni način života.
Uticaj mišića i masti na oblik tela
Mišići učestvuju sa oko 40% u ukupnoj masi tela, za razliku od masti (12-25%). Kod različitih sportista te vrednosti mogu biti i značajno drugačije. Na te dve komponente telesne kompozicije možemo i najviše da utičemo tako da se na njih i najviše osvrćemo.
Distribucija telesnih masti ima veći uticaj na oblik tela neko što to čine mišići pre svega zbog svoje veće zapreminske mase. Genetika tu igra važnu ulogu jer postoje ljudi sa većim procentom telesnih masti od normalnog, a uspevaju da održe atraktivno telo, odnosno njihova genetska predispozicija za distribuciju masti im omogućava da održe normalan oblik i proporcije uprkos višku masnih naslaga.
Kako preokrenuti loš priraštaj telesne mase koji nepovoljno utiče na građu ljudskog tela
Velikim delom na većinu ovih faktora čovek može uticati pravilnim i doziranim fizičkim vežbanjem, kao i promenama navika u ishrani i tako dovede do prestruktuiranja tkiva, poveća mišićnu komponentu tela, a smanji masnu, odnosno vrati oblik i dimenzije tela u normalu.
Vrlo je važno da povećana fizička aktivnost bude prilagođena godinanama starosti i trenutnom stanju organizma od strane stručnog lica kako nebi došlo do negativnih posledica vežbanja. Takođe, i promene u načinu ishrane moraju biti pravilne i stalne, jer restriktivne dijete dovode do privremenog gubitka težine i to ne na uštrb masti sa brzim povratkom stare, pa čak i veće težine.
Zato, pravilna i dozirana fizička aktivnost i modifikacije u načinu ishrane mogu dovesti do normalizacije linija, oblika i proporcija, odnosno kontrole mase tela što ga čini atraktivnijim i predstavlja imperativ savremenog društva, a što je najvažnije kao posledicu svega toga imaćemo poboljšanje zdravstvenog stanja celog organizma.
